یکی از چالش های پیشِ روی اخلاق، در دهه های اخیر، ادعای عدم سازگاری اخلاق با اموری است که از جمله ی مهمترین عواملِ سازنده ی سعادت انسان اند. ادعا شده است که گاه تبعیت از نظریه های اخلاقی شخص را با بعضی از امور بسیار ارزشمند زندگی او، از جمله عواطف و تعهدات شخصی اش و نیز از دیگر انسان ها بیگانه می سازد. ریلتون در مقاله ی «بیگانگی، پیامدنگری و اقتضائات اخلاقی بودن» سعی می کند که از جانب دیدگاه پیامدنگری به این ایراد پاسخ گوید. او، به این منظور، تقریری از پیامدنگری را، تحت عنوان «پیامدنگری سنجیده کارانه»، مطرح می سازد که در نظر او، از اقتضاء بیگانگی می رهد. این مقاله، پس از توضیح تقریر ریلتون از پیامدنگری، به نقد تدبیری می پردازد که او از طریقِ طرحِ این تقریر برای حل معضل بیگانگی اندیشیده است و ضمن نشان دادن بعضی تعارضات در دیدگاه پیشنهاد شده، آن را به عنوان نوعی متمایز نمی پذیرد. توفیق تقریر مذکور در حلّ مشکل بیگانگی را نیز با مشکلاتی مواجه می بیند که به عدول از دیدگاه پیامدنگرانه می انجامد.

یکی از پرسش های مهم درباره اخلاق این است که چرا آدمیان، به صرف اراده اخلاقی زیستن، نمی توانند اخلاقی زندگی کنند؟ به عبارت دیگر، چرا اخلاقی زیستن دشوار است؟ اینجاست که بحث از موانع اخلاقی زیستن به میان می آید. هر انسانی که خواستار اخلاقی زیستن باشد، با موانعی روبرو خواهد شد که او را از پیمودن راه اخلاقی-زیستن بازمی دارند. موانع اخلاقی زیستن به دو قسم جامعه شناختی و روان شناختی تقسیم پذیرند. موانع جامعه-شناختی اموری بیرونی اند که بر تصمیمات اخلاقی آدمی تاثیر می نهند و مانع آدمی برای اخلاقی زیستن می-شوند، از قبیل افکار عمومی، ارزش داوری های دیگران، خوشایند و ناخوشایند و پسند و ناپسند دیگران. موانع روان شناختی، خود، بر دو قسمند: موانع معرفتی و موانع غیرمعرفتی. موانع روان شناختی معرفتی موانعی اند که در روان آدمی مانع اخلاقی زیستن می شوند و، البته، به معرفت مربوطند. با توجه به سخنان امام علی، علیه السلام، عجب، جزم وجمود، تعصب و آرزواندیشی از موانع روان شناختی معرفتی اخلاقی زیستن اند. ما کوشیده ایم تا این مدعا را با روشی توصیفی-تحلیلی اثبات کنیم و نشان دهیم که، بر اساس سخنان امام علی، علیه السلام، این موانع روان شناختی معرفتی چگونه مانع اخلاقی زیستن می شوند.

اخلاق یکی از بخش های مهم مذهب امامیه و کلیسای کاتولیک است. این دو آیین، پیروان خود را به اخلاقی زیستن و رعایت مولفه های آن دعوت می کنند. از نگاه امامیه و کاتولیک، اخلاقی زیستن شرط نیل به رستگاری و رهایی از شقاوت ابدی است. پرسشی که باید مورد تحقیق قرار گیرد این است که اخلاقی زیستن، به چه معنا و بر چه مولفه هایی استوار است؟ عناصر سازنده آن کدام اند؟ این مقاله با رویکرد تطبیقی، به بررسی مفهوم اخلاقی زیستن و مولفه های آن می پردازد. این پژوهش نشان می دهد که وجوه تشابه و تمایز میان این دو آیین وجود دارد: هم امامیه و هم کاتولیک، «عامل» و «عمل» اخلاقی را دو عنصر سازنده اخلاقی زیستن به شمار می آورند و در مفهوم اخلاقی زیستن نیز تلقی نسبتا یکسانی میان آن دو وجود دارد. اما در شاخصه های دو عنصر سازنده و نیز در مبانی انسان شناختی و خداشناختی آنها تفاوت هایی مشاهده می شود.

اخلاق پولسی اخلاق فضیلت محور است. فضایل مد نظر پولس، یعنی ایمان، امید و محبت، فضایلی هستند که خدا به انسان داده باشد. به نظر وی، کسی که به مسیح ایمان آورد، از درون متحول خواهد شد و زندگی اش اخلاقی خواهد بود. با توجه به سرشت گناه آلود، آدمی قبل از ایمان بر حسب جسم زندگی می کند و برایش امکان تحول و تعالی نیست. طبیعت انسانی بدون فیض خدا گرفتار خواهش های نفسانی است. به عقیده پولس، شرط اخلاقی زیستن ایمان و بر حسب روح زیستن است و مانع اخلاقی زیستن بی ایمانی و بر حسب جسم زیستن است. مسیله مهمی که باید به آن توجه کرد این است که چه بسا کسی ایمان آورده باشد، اما از بند جسم رها نشده باشد و زندگی جسمانی و روحانی اش در حال تنازع باشد. در میان رذایل ناشی از زندگی بر حسب جسم، عجب مهم ترین مانع اخلاقی زیستن است، چراکه سبب می شود انسان گمان کند آنچه خدا بدو داده است، از آن خود او است و از روی استحقاق خودش آنها را به دست آورده است. کسی که دچار عجب شود خود را از فیض خدا بی نیاز می داند و دچار توهم دانایی می شود و نخواهد توانست اخلاقی زندگی کند. در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی، دیدگاه پولس درباره زندگی بر حسب جسم و عجب ناشی از آن به عنوان مانع اخلاقی زیستن تبیین خواهد شد.

شادی یکی از احساس های مثبت انسان است که رواج آن در هر دوره موجب رضایت خاطر همگان و همبستگی بیشتر اجتماعی در بین مردم می شود؛ به همین دلیل پژوهشگران در دوره های مختلف به بررسی عوامل موثر در ایجاد این احساس مثبت در انسان پرداخته اند؛ عواملی مانند مسائل اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی. شاعران، از جمله گروه هایی هستند که درباره نقش این عوامل در ایجاد این احساس، سخنان ارزنده ای گفته اند که بررسی اندیشه های آنها حتی برای انسان غم زده و هویت باخته امروز می تواند موثر باشد. هدف از نگارش این مقاله نیز بررسی نقش اصول اخلاقی و سیاسی در شاد کردن افراد با تکیه بر شعر کلاسیک فارسی است.عمل به قناعت، صبر، توکل، رضا، راستی، ساده دلی، خوی نیک، ازخودگذشتی بخشندگی و اجتناب از حرص، بددلی، حسادت، عیب جویی و بددلی از جمله امور اخلاقی هستند که می تواند انسان را به شادی برساند. عدالت محوری، دین داری، رفع نیاز فقیران و نوازش ضعیفان، بخشش مالیات ها، جلوگیری از ظلم ظالمان، قهر و لطف حاکمان، ایجاد امنیت، تدبیر، توجه به دادخواهان و حلم، از جمله عوامل سیاسی هستند که شاهان و حاکمان نیز می توانند با اقدام به آنها مردم را شاد کنند.از نظر شاعران مورد بررسی، انجام فضایل اخلاقی موجب احساس آرامش در انسان می شود و در نتیجه انسان به شادی و خوشدلی می رسد اما با توجه به این که رذایل اخلاقی همواره سبب اضطراب و پریشانی می شوند، نتیجه ای جز غم و اندوه در بر ندارند. همچنین آنها با توجه به بافت سیاسی و اجتماعی جامعه دوران خود معتقد هستند که هر گونه کار یا گفتار از سوی حاکمان و عاملان، می تواند مردم را شاد یا غمگین کند.

0

زندگی دارای دو پهنه ی شادی و غم/آسودگی و رنج است. اما همواره روی ناخوش زندگی برجسته تر است. آدمی در رویارویی با چنین موقعیت هایی دو انتخاب دارد: یکی از زندگی دست کشیدن (انتحار) و دیگری زیستن. البته زیستن زندگی به هر روشی، ناسودمند است. زیستنِ زندگی با اتکا به نظامی که با معناداری زندگی در پیوند باشد، اخلاق زیستن نام خواهد یافت. این پژوهش به تبیین مقوله ی اخلاق زیستن بر اساس قصاید ناصرخسرو پرداخته است. درنگ در هستی همچنین تأمل در خویشتن، بن مایه ی اخلاق زیستن است. آدمی با درنگ در هستی، از خصلت های آن (ناپایداری، رنج آوری، به کام نابودگی) آگاهی می یابد. این منظر، ارزش زندگی را آشکار می سازد و آدمی درمی یابد که ارزش درآمیختگی با هستی به چه میزان است؟ در نتیجه، ناملایمات زندگی را بدون کمترین تکانه ی روانی پشت سر خواهد گذاشت. درنگ در خویشتن نیز انسان را با کارکرد خویش در هستی (دریافتِ لحظه های زندگی، تلاش و کوشش، خواستن به قدر ضرورت و کفایت، زیستِ اینجایی اندیشه ی آنجایی و تعامل/پیوند با دیگران) آشنا می سازد. این منظر، آدمی را به دست یافتن به زندگیِ کیفی رهنمون خواهد ساخت. زندگی با اتکا به اخلاق زیستن، به پوچی و بی معنایی گرفتار نخواهد شد. روش تحقیق، توصیفی و تحلیل محتواست و تاکنون اثری با این رویکرد در خصوص ناصرخسرو نوشته نشده است.

مفهوم «ضعف اراده» یکی از مفاهیم بنیادین در اخلاق شناسی ارسطوست و فهم آن کاملا متوقف بر فهم معنا و کاربرد آن در آراء اوست. در این نوشتار، با روشی توصیفی تحلیلی کوشیده ایم تا پس از اشاره به ریشه لغوی اصطلاح ضعف اراده در زبان یونانی، ابتدا نظر سقراط درباره ضعف اراده و نقد ارسطو بر آن را بیان کنیم و سپس با توجه به برخی از مصادیق مفهوم ضعف اراده در کتاب اخلاق نیکوماخوسی ارسطو، نشان دهیم که چرا انسان گاهی بر خلاف معرفت اخلاقیش عمل میکند. در ادامه، با بیان تحلیل ارسطو از پدیده ضعف اراده بعنوان یکی از موانع اخلاقی زیستن، توضیح داده میشود که گاهی ضعف در فرایند «اراده ورزی» با عقلانیت تضاد می یابد و سبب میشود که انسان با علم به اینکه یک عمل بلحاظ اخلاقی درست یا نادرست است، تحت سیطره امیال نابجایش آن عمل اخلاقا نادرست را انجام دهد یا آن عمل اخلاقا درست را انجام ندهد. از نظر ارسطو، شرط عقلانی بودن التزام اخلاقی اینست که انسان از «حکمت عملی» بهره مند باشد و اگر عقل در مقام عمل، هدایت دیگر قوای انسان را بر عهده گیرد، انسان قطعا عمل درست را اراده و انتخاب خواهد کرد و آن را انجام خواهد داد.

در سال­های اخیر پدیده­ی سالمندی به دلایل افزایش جمعیت سالمندان و دگرگونی­ها در زندگی جمعی و فردی به یک مسئله­ی اجتماعی تبدیل گشته است. فرهنگ زیستن سالمندان و این گروه از جامعه، تمامی جنبه­های واقعیات درونی و بیرونی (ذهنی – عینی) زندگی آنان را در برمی­گیرد. هدف پژوهش، ارائه­ی راهکارها و راهبردها، در جهت تغییر و اصلاح یا بهبود وضعیت موجود سالمندان با بررسی ساخت­های نظری (ذهنی) و موقعیت­های عملی (عینی) به صورت کاربردی بوده است. روش تحقیق، ترکیبی و طرح زاویه­بندی همگرا (­همزمان) است که شامل دو روش کیفی و کمی با اهمیت یکسان و برابر نوع داده­ها با دو دیدگاه نظری اثباتی، تفسیری و تحلیلی به درک عملی محیط زندگی سالمندان و عوامل تأثیرگذار کمک کرده است. مطالعه­ی بازاندیشانه (فراتحلیل) بخش کیفی در سه سطح مفاهیم و نظریه­ها، روش­ها، داده­ها و یافته­ها به دلیل ضرورت بررسی تفاوت­ها و تناقض­ها در یافته­های پژوهش­ها در حوزه­های علمی روان­شناسی، جامعه­شناسی و. . .، برای دستیابی به نتایج کامل و جامع­تر بوده است. همچنین در بخش کمی با آزمون فرضیه­ها با نرم افزار spss23 روابط بین متغیرها و عوامل زمینه­ای و تأثیر متغیرها را بر فرهنگ زیستن سالمندان سرای شهریار توصیف و تحلیل کرده­ایم. با توجه به تفسیر نتایج به دست آمده با مقایسه و تقابل و ترکیب یافته­های کمی و کیفی­، متغیرهای مشارکت اجتماعی با مشارکت غیرنهادی و روابط اجتماعی و خانوادگی با رابطه­ی مثبت با دیگران و رضایت از زندگی از طریق باورها ونگرش مذهبی، عوامل زمینه­ای (وضعیت تأهل، وضعیت اشتغال و تحصیلات) با عامل مهم سلامت و ابعاد آن (جسمی، روانی و اجتماعی) بر فرهنگ زیستن سالمندان تأثیر داشته و نتایج یکسانی را بیان کردند.